Driedaagse cursus “Zitten” op HippoCampus

“Een verslag over de onafhankelijke zit, psychomotoriek en bewegingsleer.”

Oorspronkelijk verschenen op paardentips.be.

In november 2003 waren Rudi en ik op bezoek bij Ulrike Thiel bij HippoCampus. Zij vertelde ons alles over equitherapie, en dat hebben jullie begin 2004 kunnen lezen in Paardentips Magazine nummer 45 t/m 48. Natuurlijk hebben we die dag ook over andere dingen gepraat, onder andere over alle andere activiteiten die HippoCampus organiseert. Voor één van die activiteiten was mijn interesse meteen gewekt: de driedaagse workshop over de onafhankelijke zit, psychomotoriek en bewegingsleer.

Mijn eerste instructeur was destijds volledig overtuigd van het belang van een goede zit. Van hem kreeg ik de basis mee, maar helaas is hij overleden. Sindsdien heb ik geen instructeur meer getroffen die zo scherp op de zit lette. Op veel plaatsen lijkt het er vooral om te gaan hóé het paard loopt; hoe de ruiter daarbij zit, speelt vaak een ondergeschikte rol. Ergens knaagde dit altijd in mijn achterhoofd, maar ik verzon een ‘goed’ excuus. Jorrit was een jong, groen paard, en ik had mijn handen vol om hem bij de les te houden. Als hij later goed zou lopen, kon ik altijd nog aan mijn zit gaan werken……..

Na een tijdje begon ik mij af te vragen of dit wel de juiste volgorde was. Zou ik Jorrit niet juist een enorme sprong voorwaarts helpen door zelf goed te leren zitten? Zat ik hem niet in de weg? Hield ik zijn ontwikkeling misschien juist tegen door mijn eigen zit?

Nu moet je niet denken dat ik helemaal niet kon zitten. Ik kon gewoon lichtrijden en doorzitten, en de galop goed uitzitten was ook geen probleem. En toch wist ik dat er iets niet klopte. Daarom nam ik contact op met Ulrike en gaf me op voor de cursus ‘De onafhankelijke zit’.

De eerste lesdag

De dag begon in Ulrike’s keuken, gezellig met een mok thee of koffie rond de tafel samen met de andere cursisten. Onze groep bestond uit vier personen (normaal is zo’n groep iets groter). Eerst hebben we kennisgemaakt met elkaar. Iedereen vertelde iets over zichzelf en eventueel over zijn of haar paard(en). Waar het vooral om draaide was: waarom volg je deze cursus? Wat verwacht je ervan? Wat wil je leren? Ook al waren we maar met z’n vieren, ieder had een eigen verhaal en een eigen motivatie om deel te nemen.

Natuurlijk leer je nooit paardrijden vanuit een boekje, maar het is wel belangrijk om de theorie achter het rijden te bekijken. Daar zijn we dan ook mee begonnen. Het was ontzettend interessant om te horen wat er allemaal komt kijken bij het paardrijden, waardoor je ineens veel bewuster nadenkt over wat je aan het doen bent.

Daarna was het tijd voor loop- en partneroefeningen, nog steeds zonder paard. Door middel van deze oefeningen kropen we even in de huid van het paard en konden we voelen hoe het is voor een paard wanneer de ruiter niet mee is in de beweging, of te wel: niet goed zit. Nou, ik kan je vertellen dat dat een hele openbaring was! Ik dacht even aan mijn lieve Jorrit en aan wat ik hem allemaal aandoe door simpelweg op hem te willen rijden. Heel even dacht ik dat ik misschien maar beter kon stoppen met rijden, maar toen liet Ulrike ons ervaren hoe het is voor een paard als de ruiter wél goed zit. Weet je, dit is een zalig gevoel voor zowel paard als ruiter, en toen wist ik het weer: dit wil ik! Goed zitten en zo een echte eenheid vormen met mijn paard.

Van de loop- en partneroefeningen gingen we door naar Hector, Ulrike’s houten paard. We kwamen immers allemaal naar deze cursus om goed te leren zitten, maar dan moet je natuurlijk wel wéten hoe een goede zit aanvoelt. Daarvoor is Hector het ideale paard: hij staat perfect stil en heeft een eindeloos geduld, zodat je aan helemaal niks hoeft te denken behalve aan je zit. We werden één voor één door Ulrike in de juiste zit gezet. Dit voelde erg vreemd, want voor niemand van ons was dit onze ‘normale’ manier van zitten. We bleven even in deze perfecte zit zitten en probeerden dat gevoel in ons geheugen te prenten, zodat we het later weer terug zouden kunnen vinden. Wat ik vooral erg fijn vond aan deze oefening, was dat Ulrike direct zag waar iemands fysieke ‘beperkingen’ zaten. Ik had bijvoorbeeld moeite om mijn been goed vanuit mijn heup naar achteren te leggen. Zulke dingen ziet ze meteen, en je krijgt vervolgens gerichte oefeningen mee naar huis om die specifieke spieren te trainen.

Na Hector gingen we met Jona aan de slag, een rasechte Fjord. Op Hector was het natuurlijk relatief makkelijk om goed te zitten, maar op een bewegend paard ben je de juiste houding al snel weer vergeten en val je terug in je oude patronen. Jona werd door Ulrike gelongeerd, en wij hoefden ‘alleen maar’ te zitten. Het leuke aan Jona is dat ze je onmiddellijk verraadt als je iets fout doet: ze gaat dan stilstaan, loopt naar binnen, maakt een overgang of weigert juist mee te werken. Dat was natuurlijk hartstikke grappig, maar vooral ontzettend leerzaam omdat je het wél goed moést doen. Met de aanwijzingen van Ulrike lukte dat bij iedereen al vrij aardig.

Toen we even later zaten bij te komen met een kopje thee of koffie, bleek dat het voor iedereen een dag was geweest met een enorme hoeveelheid informatie en indrukken. We hadden allemaal veel geleerd, maar kwamen ook tot de conclusie dat er nog een lange weg te gaan is.

Het was super om eens gevoeld te hebben hoe het is om puur met je zit je paard te laten verruimen, te verkorten en een overgang te maken. Toch ging ik ietwat ‘hulpeloos’ naar huis; thuis heb ik immers geen Jona die me meteen op de vingers tikken laat, en ook Ulrike is niet in de buurt om aanwijzingen te geven. Ik was bang dat ik alles weer snel zou vergeten en zou terugvallen in mijn oude fouten. Aan de andere kant was ik ook erg blij dat ik eindelijk de stap had gezet om werk te maken van mijn zit, en vooral: ik had het sterke gevoel dat het op deze manier ging lukken!

De tweede cursusdag

Het was echt grappig: in de periode tussen de eerste en de tweede lesdag ben ik enorm veel met mijn zit bezig geweest. Omdat onze paddock in die tijd drijfnat was door de regen, heb ik niet eens veel kunnen rijden, maar zelfs op de fiets en op een stoel werkte ik aan mijn houding. Op de fiets zorgde ik er telkens voor dat ik mijn zitbeenknobbels kon voelen, en op een stoel of zelfs tijdens het lopen probeerde ik continu mijn lichaamshouding te trainen.

Waar zitten die zitbeenknobbels nou?

Tijdens het paardrijden kon ik mijn zitbeenknobbels maar niet vinden (vandaar dus dat ik ze nog nooit had gevoeld), en hoewel ik altijd vond dat ik een uitstekend zadel had, bekroop mij langzaam het idee dat mijn zadel mij misschien wel belemmerde om goed te zitten. Daarom besloot ik mijn zadel (een prima merkzadel van 1249 euro) mee te nemen naar de tweede lesdag om raad te vragen aan Ulrike.

Kijk eens naar jezelf

We begonnen die tweede lesdag met een kritische blik op onszelf. We verwachten van onze paarden immers dat ze goed getraind en opgewarmd zijn, maar hoe zit dat met onszelf? Als jij op je paard stapt, ben je dan al lekker los en soepel, of ben je zelf ook nog stijf? In dat laatste geval hinder je je paard namelijk direct in zijn beweging.

Holle kant en bolle kant

Het kan ook zijn dat wij bewegingsfouten maken waarmee we ons paard onbewust hinderen. Misschien heb je wel eens gehoord dat een paard een holle en een bolle kant heeft. Dat klopt, maar wij mensen hebben dat ook!

Je holle kant is de kant van je lichaam waar je spieren zich korter houden. Aan die kant heb je de neiging om in te knikken in je heup. Als bijvoorbeeld je linkerkant je holle kant is, heb je de kans dat je met je bovenlijf naar links knikt en daardoor scheef op je paard zit. Het is heel simpel om te ontdekken wat jouw holle kant is: ga in rusthouding staan en kijk welk been zich vanzelf buigt. Die kant is jouw holle kant.

Symmetrisch

Om goed paard te kunnen rijden, moeten we echter symmetrisch zijn. We moeten links en rechts dezelfde hulpen kunnen geven, en dat het liefst volkomen onafhankelijk van elkaar. Van nature kunnen we dat niet, en dus moet dit geoefend worden. Veel zitfouten — zoals opgetrokken knieën, naar buiten wijzende tenen, of het niet kunnen uitdrukken van de hak — hebben als hoofdoorzaak dat je spieren simpelweg te kort zijn om het correct te kunnen doen.

Spiertraining

Het goede nieuws is dat je deze spieren heel eenvoudig thuis kunt oefenen, helemaal zonder paard. Elke dag tien tot vijftien minutjes oefenen en je zult al snel resultaat merken. In het boek ‘Beter paardrijden kun je leren’ van Ulrike staan al een heleboel oefeningen beschreven die je dagelijks kunt doen en waar je tijdens het rijden zeker de vruchten van zult plukken. Dat is meteen het grote voordeel: eventjes per dag oefenen kost erg weinig tijd en geen geld, maar je merkt dat je vooruitgang tijdens de rijlessen veel sneller gaat.

Tijdens deze lesdag hebben we samen met Ulrike gekeken aan welke spieren we specifiek moesten werken, en zo kreeg iedereen gerichte oefeningen mee naar huis. Ik neig bijvoorbeeld naar een stoelzit en heb daarom speciaal geoefend op de spieren die nodig zijn om je been goed vanuit de heup naar achteren te leggen en te verlengen.

’s Middags, toen we gingen oefenen op Jona, merkte ik direct het enorme nut van onze warming-up en alle spieroefeningen. Alles voelde veel soepeler aan, en omdat ik ’s ochtends al geoefend had (zonder paard) hoe ik mijn been vanuit mijn heup moest positioneren, lukte me dat te paard opeens een stuk makkelijker.

Een ander zadel?

O ja, tussendoor hebben we natuurlijk ook even naar mijn zadel gekeken. Hector, Ulrike’s houten paard, was zo vriendelijk om ons daarbij te helpen. Ik nam plaats in mijn eigen zadel, en waar ik al bang voor was, bleek inderdaad waar te zijn: mijn zadel liet mij niet zitten zoals ik eigenlijk zou moeten zitten. Door de diepe zit van dat zadel kwam ik te veel op mijn schaambeen te zitten, waardoor ik mijn zitbeenknobbels niet kon voelen. Er zat niets anders op: als ik serieus verder wilde werken aan mijn zit, zou ik een ander zadel moeten aanschaffen.

Dat was even slikken, maar toch ging ik met een zeer tevreden gevoel naar huis. Tevreden omdat ik weer een hoop geleerd had waar ik echt iets mee kan — simpele maar doeltreffende oefeningen om mijn zit nu eindelijk grondig te verbeteren. Bovendien besef ik dat ik hiermee ook mijn paard Jorrit een enorm plezier doe. Doordat mijn zit, houding en hulpengeving verbeteren en ik mijn paard niet meer in de weg zit, krijgt hij de kans om zelf veel fijner en lekkerder te lopen. Het mes snijdt dus aan twee kanten!

De derde cursusdag

Met gemengde gevoelens ging ik naar de derde en tevens laatste cursusdag van ‘De onafhankelijke zit’ bij Ulrike Thiel. Inmiddels was ik namelijk drie maanden zwanger, en dit zou (voorlopig) de laatste keer zijn dat ik op een paard zou kruipen. Niet dat het absoluut niet mag tijdens de zwangerschap, maar het is mijn eigen keuze om het voor alle zekerheid even niet te doen.

Verzameling en inknikken

Zoals op elke cursusdag begonnen we ook vandaag met theorie en gerichte oefeningen voor onszelf om de theorie te ondersteunen en een goede vertaalslag te maken naar de praktijk. De twee onderwerpen van deze dag die mij het meest zijn bijgebleven, zijn ‘verzameling’ en ‘inknikken’.

Heel veel mensen (waaronder ikzelf regelmatig) ‘knikken in’ tijdens het rijden, en met name bij het rijden van wendingen. Hiermee bedoel ik dat je vanuit je heup scheef gaat zitten in de richting van de wending. Met loopoefeningen liet Ulrike ons ervaren dat dit voor een paard erg storend is: je haalt het paard hiermee uit balans, waardoor het zich heel moeilijk kan verzamelen.

Vervolgens leerden we dat je met de juiste, onafhankelijke zit je paard juist optimaal kunt helpen om zich correct te verzamelen.

Op video

Hierna werd Jona de Fjord er weer bij ingeschakeld. De eerste twee lesdagen hadden we zonder zadel geoefend; deze laatste lesdag oefenden we met zadel, en er werden video-opnamen gemaakt. Die beelden hebben we later teruggekeken, en we stonden allemaal versteld van onszelf en van elkaar. Iedereen was echt enorm vooruitgegaan! Die video-opnamen waren erg nuttig: je voelt natuurlijk wel verschil in je zit, en Ulrike en de medecursisten zeggen wel dat het er al beter uitziet, maar om dat daarna met eigen ogen op beeld terug te zien is ontzettend leerzaam.

Donald Duck en piercings?

Jullie zouden trouwens niet weten wat je hoort als je die video-opnamen zou terugluisteren! Je hoort Ulrike namelijk allerlei kleurrijke aanwijzingen roepen zoals: ‘denk aan je Donald Duckje’, ‘er zit een touwtje aan je piercing’ en ‘let op je stopcontact’. Ik geef toe dat het een beetje vreemd klinkt, maar dankzij de duidelijke uitleg erachter weet je met een paar van die woorden direct precies wat ze bedoelt. Geen vage, theoretische begrippen, maar heel concrete aanwijzingen die ook echt werken.

En nu verder

Het is natuurlijk niet zo dat je na drie cursusdagen ineens een perfecte, onafhankelijke zit beheerst. Je hebt wel kunnen proeven hoe het voelt en voldoende theoretische en praktische handvatten gekregen om hiermee aan de slag te gaan. Bovendien word je uitgedaagd om kritisch naar jezelf en je eigen rijstijl te kijken. Je wordt als het ware met je neus de goede kant op gedrukt, maar er volgt uiteraard nog een lange weg van oefenen. Wat je er uiteindelijk mee doet, beslis je zelf.

Zoals ik al zei, ging ik naar deze laatste cursusdag met gemengde gevoelens. Het voelde een beetje alsof ik nu pas de juiste weg had gevonden, maar deze even niet kon gaan bewandelen. Aan de andere kant kan ik straks, wanneer ik na de zwangerschap weer ga rijden, een frisse, nieuwe start maken. Eerlijk gezegd kijk ik daar nu al ontzettend naar uit!